pH là gì?
pH đất đo độ axit–kiềm, quyết định khả năng hòa tan dinh dưỡng. Đa số cây trồng tại Việt Nam sinh trưởng tốt ở pH 5.5–6.5.
Vai trò sinh lý đối với cây trồng
pH tham gia nhiều quá trình sinh lý quan trọng, ảnh hưởng trực tiếp đến năng suất và chất lượng nông sản.
- Hấp thụ dinh dưỡng: pH sai khóa P, Fe, Zn.
- Vi sinh: Ảnh hưởng hoạt động nấm và vi khuẩn có lợi.
- Độc tố: pH thấp giải phóng Al, Fe gây ngộ độc rễ.
Dạng hấp thụ và độ di động trong cây
Rễ cây hấp thụ pH chủ yếu ở dạng ion hòa tan trong dung dịch đất. Độ di động trong thân cây quyết định vị trí triệu chứng thiếu hụt xuất hiện.
Nhu cầu theo giai đoạn sinh trưởng
Nhu cầu pH cao nhất ở các giai đoạn sinh trưởng mạnh, ra hoa đậu quả hoặc tích lũy củ quả.
Dấu hiệu thiếu hụt
Thiếu pH thường có dấu hiệu đặc trưng trên lá, thân hoặc quả. Cần quan sát vị trí lá bị ảnh hưởng (lá già hay lá non) trước khi bón bổ sung.
- Cây còi dù bón đủ phân.
- Vàng lá non (pH cao) hoặc cháy rễ (pH thấp).
Dấu hiệu thừa hoặc ngộ độc
Bón thừa pH có thể gây mất cân bằng dinh dưỡng, ức chế hấp thụ nguyên tố khác hoặc gây stress cho rễ.
Nguồn cung cấp phổ biến
Người trồng có thể bổ sung pH qua phân hóa học, phân hữu cơ hoặc chế phẩm sinh học tùy quy mô canh tác.
Cách bổ sung và liều lượng tham khảo
Bón pH nên tuân thủ nguyên tắc đúng loại, đúng liều, đúng thời điểm và đúng cách. Chia nhỏ liều lượng giúp rễ hấp thụ hiệu quả hơn bón một lần liều cao.
- Đo pH bằng máy hoặc que thử.
- Nâng pH: vôi bột, Dolomite.
- Hạ pH: lưu huỳnh, phân acid.
Tương tác với pH và các nguyên tố khác
Khả năng hấp thụ pH chịu ảnh hưởng mạnh của pH đất, EC và sự cạnh tranh ion với các nguyên tố khác.
Nguồn tham khảo
- Học viện Nông nghiệp Việt Nam – Giáo trình Dinh dưỡng đất và phân bón
- FAO – Plant nutrition and soil fertility management