Đạm (N) – Vai trò, dấu hiệu thiếu và cách bổ sung

N là gì?

N (Nitrogen) là nguyên tố dinh dưỡng thiết yếu trong quá trình chuyển hóa và sinh trưởng của cây trồng nhiệt đới. Tại Việt Nam, nhu cầu bổ sung N thay đổi theo loại cây, giai đoạn sinh trưởng và tính chất đất (phù sa, đỏ bazan, đất phèn).

Vai trò sinh lý đối với cây trồng

N tham gia nhiều quá trình sinh lý quan trọng, ảnh hưởng trực tiếp đến năng suất và chất lượng nông sản.

• Sinh trưởng sinh dưỡng: Kích thích phát triển thân, lá, đọt non.
• Diệp lục: Thành phần protein và enzyme quang hợp.
• Năng suất: Ảnh hưởng trực tiếp đến diện tích lá và sinh khối.

Dạng hấp thụ và độ di động trong cây

Rễ cây hấp thụ N chủ yếu ở dạng ion hòa tan trong dung dịch đất. Độ di động trong thân cây quyết định vị trí triệu chứng thiếu hụt xuất hiện.

Nhu cầu theo giai đoạn sinh trưởng

Nhu cầu N cao nhất ở các giai đoạn sinh trưởng mạnh, ra hoa đậu quả hoặc tích lũy củ quả.

Dấu hiệu thiếu hụt

Thiếu N thường có dấu hiệu đặc trưng trên lá, thân hoặc quả. Cần quan sát vị trí lá bị ảnh hưởng (lá già hay lá non) trước khi bón bổ sung.

• Lá già vàng trước, từ mép lá vào gân.
• Cây còi cọc, ít đẻ nhánh.
• Lá non nhỏ, màu xanh nhạt.

Dấu hiệu thừa hoặc ngộ độc

Bón thừa N có thể gây mất cân bằng dinh dưỡng, ức chế hấp thụ nguyên tố khác hoặc gây stress cho rễ.

• Lá xanh đậm quá mức, mềm yếu.
• Dễ đổ ngã, thu hút sâu hại.
• Rụng hoa, chậm chín quả.

Nguồn cung cấp phổ biến

Người trồng có thể bổ sung N qua phân hóa học, phân hữu cơ hoặc chế phẩm sinh học tùy quy mô canh tác.

• Urea (46% N), SA, CAN.
• Phân hữu cơ hoai mục, đạm cá.
• Rhizobium cố định đạm trên đậu.

Cách bổ sung và liều lượng tham khảo

Bón N nên tuân thủ nguyên tắc đúng loại, đúng liều, đúng thời điểm và đúng cách. Chia nhỏ liều lượng giúp rễ hấp thụ hiệu quả hơn bón một lần liều cao.

• Chia 2–4 lần bón thúc trong vụ.
• Tránh bón nồng độ cao khi nắng gắt.
• Kết hợp bón gốc và bón lá khi cần hồi phục nhanh.

Tương tác với pH và các nguyên tố khác

Khả năng hấp thụ N chịu ảnh hưởng mạnh của pH đất, EC và sự cạnh tranh ion với các nguyên tố khác.

• Thừa N ức chế hấp thụ K, Ca.
• pH cao làm bay hơi NH3 từ ure.
• Cân đối N-P-K theo giai đoạn cây.

Nguồn tham khảo

• Học viện Nông nghiệp Việt Nam – Giáo trình Dinh dưỡng đất và phân bón
• FAO – Plant nutrition and soil fertility management